Vào những ngày hè oi ả, khi cái nắng gay gắt khiến khẩu vị trở nên kém nhạy bén, một bát canh thanh mát luôn là cứu cánh tuyệt vời nhất. Trong số những món ngon dân dã, canh cáy biển nấu cùng rau đay, mồng tơi và quả mướp hương, ăn kèm vài quả cà pháo giòn tan, chính là phong vị đặc trưng của vùng duyên hải Bắc Bộ. Không cầu kỳ, không cao lương mỹ vị, nhưng cáy gọng đỏ lại mang trong mình sức hút kỳ lạ, khiến bất cứ ai từng thưởng thức một lần đều nhớ mãi vị ngọt thanh đặc trưng.
Cáy biển thuộc họ cua, sinh sống chủ yếu ở vùng nước lợ ven cửa sông, cửa biển hoặc các khu rừng sú vẹt. Trong các loại cáy, cáy gọng đỏ được giới sành ăn đánh giá là ngon nhất. Chúng có đặc điểm nhận dạng khá thú vị: đôi càng to màu đỏ rực rỡ, các chân nhỏ bao phủ lớp lông mịn, phần mang có nhiều vân. Loài cáy này nổi tiếng hung dữ, chỉ cần thấy bóng người hoặc tiếng động nhẹ là chúng sẵn sàng dùng càng để 'giao chiến' hoặc nhanh chóng lặn sâu vào hang hốc.
Mùa săn cáy thường bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 9 âm lịch. Nếu có dịp ghé thăm vùng Bang, Thống Nhất (Hạ Long) hay các bãi triều tại Móng Cái vào thời điểm này, bạn sẽ được chiêm ngưỡng một cảnh tượng kỳ thú. Khi màn đêm buông xuống, hàng trăm ánh đèn pin lấp lánh trên bãi bồi tựa như một 'thành phố nổi' lung linh. Đó chính là lúc các tay săn cáy biển bắt đầu cuộc hành trình mưu sinh của mình.
Dụng cụ để bắt cáy khá đơn giản nhưng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng:
Theo chia sẻ từ những người thợ soi cáy dày dặn kinh nghiệm, thời điểm vàng để bắt cáy là khi thủy triều rút lộ ra các bãi triều cạn. Nắng càng to, cáy càng có xu hướng bò ra khỏi lỗ bống để tìm kiếm thức ăn. Tuy nhiên, việc bắt chúng không hề dễ dàng. Người thợ phải thực sự khéo léo, di chuyển nhẹ nhàng và có đôi tay cực kỳ nhanh nhẹn. Khi thấy càng cáy nhô lên khỏi miệng lỗ, phải lập tức 'vồ' chính xác để chặn đường lui của chúng. Chỉ cần một chút chậm trễ, con mồi sẽ biến mất sâu trong lòng đất.
Nghề săn cáy tuy vất vả, phải thức đêm và lội bùn, nhưng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân vùng biển. Một đêm thuận lợi, mỗi ngư dân có thể thu hoạch từ 5-10kg cáy tươi. Với mức giá dao động từ 60.000 đồng đến 100.000 đồng/kg, đây là nguồn thu đáng kể giúp cải thiện đời sống kinh tế địa phương.
Để có một bát canh cáy rau đay ngon đúng điệu, khâu sơ chế đóng vai trò quyết định đến 80% hương vị. Cáy sau khi mua về cần được ngâm trong nước sạch khoảng 30-40 phút để nhả hết bùn đất. Một lưu ý quan trọng từ các chuyên gia ẩm thực dân gian là phải loại bỏ phần yếm và dải phân của cáy – đây chính là nguyên nhân chính khiến nước canh bị hôi nếu không được xử lý kỹ.
Khi nồi nước sôi và thịt cáy đã nổi lên thành từng mảng chắc chắn, bạn mới cho rau đay, mồng tơi và mướp thái nhỏ vào. Lúc này, tuyệt đối không được đậy vung để tránh làm rau bị nồng và nước canh bị trào. Đợi canh sôi trở lại thì tắt bếp ngay để giữ được màu xanh mướt và độ giòn của rau. Một bát canh hoàn hảo phải có nước trong, vị ngọt thanh thanh, gạch cáy béo ngậy và mùi thơm nồng nàn của mướp hương.
Dưới góc độ dinh dưỡng, cáy gọng đỏ là nguồn cung cấp canxi và đạm tự nhiên dồi dào, rất tốt cho sức khỏe, đặc biệt là trong việc giải nhiệt và bổ sung khoáng chất cho cơ thể trong mùa hè. Hơn cả một món ăn, canh cáy còn là biểu tượng của sự cần cù, chắt chắt chiu của người dân miền biển.
Bữa cơm ngày nắng nóng đôi khi chỉ cần bát canh cáy, đĩa cà pháo muối chua và một ít cá kho tộ là đã đủ khiến lòng người say đong đầy hạnh phúc. Đó là hương vị của quê hương, của sự bình dị nhưng đầy tinh tế. Nếu có dịp ghé thăm vùng đất mỏ Quảng Ninh hay các vùng duyên hải, đừng quên thưởng thức món đặc sản dân dã này để cảm nhận trọn vẹn phong vị của biển cả và tâm tình của người dân nơi đây.
Địa chỉ: 144 Nam Hòa, Phước Long A, Thủ Đức, Tp Hồ Chí Minh
Điện thoại: 098 637 05 98
