Vào những ngày hè oi ả, khi cái nắng gay gắt của miền Bắc khiến khẩu vị trở nên kém đi, mâm cơm gia đình với bát canh cáy giải nhiệt ăn kèm vài quả cà pháo giòn tan luôn là sự lựa chọn hoàn hảo nhất. Không cầu kỳ như những món cao lương mỹ vị, cáy gọng đỏ mang trong mình hương vị mộc mạc, thanh khiết của vùng nước lợ, trở thành một phần ký ức khó quên của những người con vùng biển.
Cáy biển thuộc họ cua, nhưng chúng có kích thước nhỏ hơn và mang những đặc điểm sinh thái rất riêng biệt. Trong số các loại cáy như cáy đen, cáy lông, cáy gió... thì cáy gọng đỏ được giới sành ăn đánh giá là ngon nhất, thịt thơm và ngọt đậm đà nhất.
Loài cáy này thường cư ngụ tại các vùng nước lợ, nơi giao thoa giữa dòng sông và biển cả, đặc biệt là dưới những tán rừng sú vẹt bạt ngàn tại Quảng Ninh như Hạ Long, Móng Cái. Đặc điểm nhận dạng của chúng là đôi càng (gọng) có màu đỏ rực đặc trưng, chân nhỏ nhưng nhiều lông, mang có nhiều vân. Bản tính của cáy gọng đỏ khá hung dữ và nhanh nhẹn; chỉ cần một tiếng động nhẹ, chúng sẽ lập tức rút sâu vào hang để lẩn trốn.
Khác với nhiều loài sinh vật thích bóng râm, cáy lại đặc biệt ưa nắng. Nắng càng to, nhiệt độ càng cao thì cáy càng bò ra khỏi hang để tìm kiếm thức ăn. Tuy nhiên, thời điểm vàng để đánh bắt cáy lại không phải là ban ngày mà là những đêm nước rút, lộ ra các bãi triều cạn. Đây là lúc ngư dân bắt đầu cuộc hành trình "săn" đặc sản đầy thú vị.
Từ tháng 4 đến tháng 9 âm lịch hằng năm, dọc theo các bãi bồi ven sông vùng Bang, Thống Nhất (Hạ Long) hay Móng Cái, bạn sẽ thấy những ánh đèn pin lấp lánh như một thành phố thu nhỏ trên mặt nước. Đó chính là lúc các thợ săn cáy vào việc.
Để bắt được cáy gọng đỏ, người thợ cần chuẩn bị dụng cụ khá đơn giản nhưng phải đầy đủ: một chiếc đèn pin đội đầu, thùng nhựa cao thành để cáy không bò ra được, và không thể thiếu găng tay, ủng cao su để bảo vệ khỏi những chiếc càng sắc nhọn hay mảnh vỏ hà sắc lẹm trên bãi triều.
Theo chia sẻ từ những người thợ dày dạn kinh nghiệm, bắt cáy đòi hỏi sự nhanh tay và tinh mắt. Khi nước cạn phơi bãi lâu, cáy bò lên miệng lỗ bống rất nhiều. Người thợ phải soi đèn thật kỹ, khi thấy ánh phản chiếu từ mắt cáy hoặc chiếc gọng đỏ nhô lên, phải lập tức dùng tay chặn đường lui của chúng. Nếu không dứt khoát, cáy sẽ chui tọt vào hang sâu, việc đào bới sẽ mất rất nhiều thời gian và công sức.
Mỗi đêm đi soi, một người thợ có thể thu hoạch được từ 5 đến 10kg cáy tươi. Với mức giá dao động từ 60.000đ đến 100.000đ/kg, nghề bắt cáy không chỉ mang lại món ăn ngon cho gia đình mà còn là nguồn thu nhập đáng kể cho ngư dân vùng ven biển trong mùa hè.
Món ăn phổ biến và được yêu thích nhất từ loài giáp xác này chính là canh cáy nấu rau đay mồng tơi. Tuy nhiên, để có một nồi canh thơm ngon, đạt chuẩn "riêu" đóng thành mảng lớn và không có mùi hôi, khâu sơ chế đóng vai trò quyết định.
Sau khi lọc lấy nước cốt cáy, bạn dùng tăm khêu lấy phần gạch ở mai cáy cho vào nồi. Khi đun, tuyệt đối không được để lửa quá lớn. Phải đun lửa nhỏ liu riu để thịt cáy từ từ nổi lên và kết thành mảng. Nếu đun lửa to và để nước sôi bùng, thịt cáy sẽ bị vỡ vụn, nồi canh sẽ bị đục.
Khi thịt cáy đã đóng mảng, mới cho các loại rau như rau đay, mồng tơi và mướp hương vào. Một lưu ý nhỏ là không nên đậy vung khi cho rau vào để giữ màu xanh tự nhiên và tránh làm canh bị nồng. Chỉ cần nước sôi lại là tắt bếp ngay để rau vừa chín tới, giữ được độ giòn và ngọt.
Bát canh cáy gọng đỏ nghi ngút khói, mang vị ngọt thanh hoàn toàn tự nhiên, thoang thoảng mùi thơm của mướp hương và rau đay, ăn cùng vài quả cà pháo muối chua thực sự là một trải nghiệm ẩm thực tuyệt vời. Nó không chỉ giúp giải nhiệt, bổ sung canxi mà còn gợi nhớ về tình yêu quê hương, về những bữa cơm gia đình đầm ấm.
Dù xã hội phát triển với bao nhiêu món ngon vật lạ, nhưng những giá trị từ đặc sản dân dã như cáy gọng đỏ vẫn luôn có chỗ đứng vững chắc trong lòng thực khách. Đó là sự kết tinh của hương vị biển cả và sự tần tảo của những người ngư dân vùng nước lợ.
Địa chỉ: 144 Nam Hòa, Phước Long A, Thủ Đức, Tp Hồ Chí Minh
Điện thoại: 098 637 05 98
