Nằm nép mình bên những cánh rừng già của thành phố Hạ Long, xã Bằng Cả là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa nguyên bản của người Dao Thanh Y. Trong kho tàng văn hóa ẩm thực phong phú của họ, bánh đường nổi lên như một biểu tượng đặc trưng, không chỉ bởi hương vị ngọt ngào, mộc mạc mà còn bởi những câu chuyện tâm linh và lòng biết ơn sâu sắc đối với tổ tiên.
Theo lời kể của các bậc cao niên tại Bằng Cả, tổ tiên người Dao Thanh Y xưa kia sinh sống sâu trong rừng núi. Dần theo thời gian, họ di cư xuống các khu vực chân đồi, ven rừng để thuận tiện cho việc canh tác nhưng vẫn giữ nguyên nếp sống sùng bái tổ tiên. Bánh đường ra đời trong bối cảnh đó, trở thành vật phẩm không thể thiếu trong các nghi lễ quan trọng, đặc biệt là vào dịp tháng Giêng và tháng Hai âm lịch.
Đối với người dân nơi đây, chiếc bánh không đơn thuần là món ăn để no lòng. Nó là nhịp cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, là lời tri ân gửi đến tiền nhân đã có công khai phá đất đai, bảo vệ bản làng. Mỗi chiếc bánh được dâng lên bàn thờ là một lời cầu chúc cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và gia đình bình an. Sự hiện diện của bánh đường trong các lễ hội đầu xuân chính là minh chứng cho sức sống bền bỉ của truyền thống dân tộc.
Dưới góc nhìn của một chuyên gia ẩm thực, điểm đặc biệt của bánh đường nằm ở sự tối giản nhưng cực kỳ khắt khe trong khâu chọn nguyên liệu. Không cần đến những gia vị ngoại lai, món bánh này là bản giao hưởng của ba thành phần chính: gạo nếp cái, đường phên và lá vả rừng.
Để có được những chiếc bánh dâng lên tổ tiên, người Dao chọn những vạt nếp ngon nhất được trồng trên những thửa ruộng màu mỡ. Gạo nếp phải là loại hạt tròn, mẩy, được xay xát và sàng lọc kỹ lưỡng. Độ dẻo và hương thơm tự nhiên của gạo là nền tảng quan trọng nhất tạo nên linh hồn của bánh.
Khác với đường tinh luyện hiện đại, đường phên dùng làm bánh được kéo từ mật mía theo phương pháp thủ công hoàn toàn. Loại đường này có màu đỏ đặc trưng, chứa nhiều nguyên tố vi lượng và vi chất có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là khả năng kích thích tạo máu. Vị ngọt của đường phên thanh tao, không gắt, khi tan chảy sẽ thấm đẫm vào từng hạt xôi tạo nên màu vàng xuộm bắt mắt.
Lá vả rừng được chọn phải là những lá to, dày và xanh mướt. Đây là yếu tố then chốt giúp bánh giữ nhiệt lâu hơn. Đặc tính của lá vả là không làm thay đổi mùi vị của thực phẩm bên trong mà còn góp thêm một chút hương vị thanh nhẹ của đại ngàn, giúp món ăn thêm phần lạ miệng và hấp dẫn.
Quy trình làm bánh đường nghe qua có vẻ đơn giản nhưng lại đòi hỏi sự tinh tế và kinh nghiệm dày dặn của người thợ. Nghệ nhân Trương Thị Quý, một người am hiểu sâu sắc về phong tục địa phương, chia sẻ rằng thao tác gói bánh chính là giai đoạn thử thách nhất.
Chính nhiệt độ từ xôi nóng bị nhốt kín trong lớp lá vả dày sẽ làm đường phên tan chảy từ từ, thấm sâu vào từng hạt gạo. Đây là một kỹ thuật nấu nướng dân gian cực kỳ thông minh, giúp bánh càng để lâu càng ngon, càng ngấm vị ngọt lịm của mật mía.
Không chỉ là món ăn ngon, bánh đường còn là nguồn năng lượng dồi dào cho những người đi rừng, làm nương rẫy. Nhờ khả năng giữ nhiệt tốt, bánh có thể mang đi xa mà vẫn giữ được độ ấm nóng và mềm dẻo.
Lời khuyên từ chuyên gia: Để cảm nhận trọn vẹn tinh túy của món bánh này, bạn nên thưởng thức khi bánh còn nóng. Vừa thổi vừa ăn, bạn sẽ thấy vị dẻo của nếp, vị ngọt thơm của mật mía hòa quyện cùng mùi lá rừng thoang thoảng. Đây không chỉ là thưởng thức ẩm thực, mà là đang chạm vào một phần linh hồn của vùng cao Quảng Ninh.
Nếu có dịp ghé thăm các lễ hội làng tại xã Bằng Cả vào dịp đầu năm, đừng bỏ lỡ cơ hội trải nghiệm món bánh đường truyền thống này. Đó chắc chắn sẽ là một kỷ niệm khó quên trong hành trình khám phá văn hóa của bạn, nơi những giá trị đặc sản vùng miền được tôn vinh và gìn giữ qua bàn tay khéo léo của những người con dân tộc Dao.
Địa chỉ: 144 Nam Hòa, Phước Long A, Thủ Đức, Tp Hồ Chí Minh
Điện thoại: 098 637 05 98
