Trong danh mục những loại hải sản quý hiếm của Việt Nam, sá sùng khô Vân Đồn luôn đứng ở vị trí ưu tiên nhờ hương vị đặc trưng và giá trị dinh dưỡng vượt trội. Tại Quảng Ninh, sá sùng tập trung chủ yếu ở các bãi cát thuộc xã đảo Minh Châu và Quan Lạn. Đây là những khu vực có điều kiện thủy văn đặc biệt, giúp sá sùng phát triển với kích thước lớn, mình dày và vị ngọt đậm đà khó nơi nào sánh kịp.
Được ví như 'vàng ròng' của biển cả, giá sá sùng khô tại Vân Đồn hiện dao động từ 3,7 đến 6 triệu đồng/kg. Mức giá này không chỉ phản ánh giá trị dinh dưỡng mà còn là minh chứng cho sự kỳ công trong quá trình khai thác và chế biến của ngư dân địa phương. Đối với những người sành ăn, đây là loại gia vị tự nhiên hoàn hảo, là linh hồn của những bát phở truyền thống hay các món canh bổ dưỡng.
Để có được một kilogram sá sùng khô thành phẩm, người dân đảo phải trải qua những công đoạn vô cùng vất vả. Nghề đào sá sùng đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỹ năng điêu luyện. Ngư dân phải dậy từ sáng sớm, quan sát những dấu vết nhỏ trên cát để tìm tổ. Công cụ duy nhất là chiếc 'mai' – một loại xẻng đặc thù. Người đào phải kết hợp tay chân nhanh nhẹn, đâm sâu xuống cát đúng thời điểm; nếu chậm tay, sá sùng sẽ chui sâu vào lòng đất và biến mất.
Sau khi đánh bắt, quá trình sơ chế cũng đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối. Sá sùng tươi phải được lộn sạch ruột, loại bỏ hoàn toàn cát bên trong – một công đoạn cực kỳ quan trọng vì chỉ cần một chút cát sót lại cũng sẽ làm giảm giá trị của sản phẩm. Tiếp đó, chúng được trần qua nước sôi ở nhiệt độ nhất định và đem đi sấy khô trên bếp than hoa. Ánh lửa than liu riu giúp sá sùng khô đều từ bên trong, giữ trọn vẹn hương vị và màu sắc tự nhiên.
Một trong những lý do khiến đặc sản Vân Đồn này có giá cao ngất ngưởng chính là tỷ lệ hao hụt sau khi sấy. Theo kinh nghiệm của người dân địa phương, phải mất từ 12 đến 14kg sá sùng tươi mới thu được 1kg sá sùng khô. Hiện nay, do biến đổi môi trường và áp lực khai thác, sản lượng sá sùng tự nhiên đang ngày càng giảm sút.
Nếu như trước đây, một người thợ giỏi có thể thu hoạch 7-8kg tươi mỗi ngày, thì nay con số này chỉ còn khoảng 1-2kg. Sự khan hiếm này, kết hợp với nhu cầu tăng cao vào dịp lễ Tết, đã đẩy giá trị của sá sùng Quan Lạn lên tầm cao mới, trở thành món quà biếu xa xỉ và đẳng cấp.
Với mức giá đắt đỏ, việc phân biệt được sá sùng khô chất lượng là kỹ năng quan trọng đối với người tiêu dùng. Dưới góc độ chuyên gia, tôi khuyên bạn nên dựa vào các tiêu chí sau:
Để đảm bảo an toàn, du khách nên tìm mua tại các đại lý uy tín trên địa bàn huyện Vân Đồn hoặc tại chợ trung tâm Cái Rồng. Việc mua trực tiếp tại địa phương không chỉ giúp bạn có mức giá tốt hơn mà còn đảm bảo được nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm.
Trong Đông y, sá sùng được xem là một vị thuốc quý có tác dụng bồi bổ sức khỏe, thanh nhiệt và tăng cường sinh lực. Về mặt ẩm thực, sá sùng khô được mệnh danh là 'mì chính tự nhiên'. Chỉ cần thả một vài con đã rang cháy cạnh vào nồi nước dùng, vị ngọt thanh tao, sâu lắng sẽ lan tỏa mà không một loại gia vị công nghiệp nào có thể thay thế được.
Ngoài ra, món sá sùng rang cũng là một thức quà tuyệt vời trên bàn tiệc. Sá sùng sau khi vặt bỏ phần vòi (nơi chứa nhiều cát nhất), đem rang trên chảo nóng cho đến khi chuyển màu vàng cánh gián, giòn tan và dậy mùi thơm. Đây là món ăn vừa dân dã, vừa sang trọng, thể hiện tinh túy của ẩm thực biển đảo Quảng Ninh.
Trước nguy cơ cạn kiệt nguồn lợi, tỉnh Quảng Ninh đã có những hành động thiết thực để bảo vệ loài sinh vật này. Quyết định phê duyệt nhiệm vụ 'Bảo tồn gen sá sùng' và việc khoanh vùng quản lý hàng chục hecta tại Vân Đồn, Đầm Hà, Móng Cái là những bước đi đúng đắn. Việc khai thác bền vững không chỉ bảo vệ sinh kế cho người dân đảo mà còn giúp gìn giữ một biểu tượng ẩm thực quý giá của Việt Nam cho các thế hệ mai sau.
Khi lựa chọn mua và sử dụng sá sùng, mỗi người tiêu dùng cũng đang góp phần ủng hộ những giá trị truyền thống và sự nỗ lực bảo tồn của ngư dân vùng biển đảo Vân Đồn xinh đẹp.
Địa chỉ: 144 Nam Hòa, Phước Long A, Thủ Đức, Tp Hồ Chí Minh
Điện thoại: 098 637 05 98
